Historisch Heusden: De Vrolijke Torenbouwers van Nieuwkuijk ‘Een kerk zonder toren is geen kerk’

18 nov , 11:30 • Historisch Heusden
288.3 Vrolijke Toren Bouwers
Nico de Bont
Een nieuwe Aflevering van Historisch Heusden geschreven door Bart Beaard en deze keer gaat het in deel 260 van Historisch Heusden over 'De Vrolijke Torenbouwers van Nieuwkuijk ‘Een kerk zonder toren is geen kerk’. In de avond van 4 november 1944 kwam er een verwoestend einde aan het bijna zeventigjarige bestaan van de neogotische Sint-Jan-Geboortekerk in Nieuwkuijk.
Engelse beschietingen van grote afstand sloegen gaten in het kerkgebouw en veroorzaakten diepe scheuren in de muren. Vervolgens staken terugtrekkende Duitse militairen de kerk in brand. Wat daarna nog van de muren overeind stond, werd door de Engelsen op vrachtauto’s geladen en gebruikt voor de verharding van wegen op hun vliegvelden.
Op dezelfde plaats verrees na de oorlog een nieuwe kerk, ontworpen door de architecten ir. N. van der Laan en W.A.J. Hansen.  Op 4 oktober 1953 werd door gemeente Vlijmen de bouwvergunning verleend. Het gebouw werd uitgevoerd in de bouwstijl van de Bossche School. Op 3 april 1954 legde pastoor Henricus Becx (1884-1962) de eerste steen voor de nieuwbouw. Tot groot ongenoegen van de pastoor ontbrak echter de toestemming om ook een kerktoren te bouwen. Door bezuinigingsmaatregelen van de regering en het bisdom moest de toren voorlopig achterwege blijven.
Foto Links: Een loden koker, met daarin de op perkament geschreven oorkonde en van elke VTB-vrijwilliger een cent, werden in de kerktoren ingemetseld. Collectie Nico de Bont.
Foto Midden: De kerktoren in aanbouw. Collectie Nico de Bont
Foto Rechts: De Vrolijke Toren Bouwers met van links naar rechts: Nel de Bont, onbekend, onbekend, Betsie Mostermans, Piet Boom, Cor Meesters, Cor van Baardwijk en Jo van den Oord. Collectie Nico de Bont.
Geen kerktoren
Onder het motto ‘Een kerk zonder toren is geen kerk’ liet pastoor Becx zijn ongenoegen duidelijk blijken. Hij uitte zijn bezwaren aan iedereen die het maar wilde horen. Ook de jonge kapelaan H. Speekenbrink trok zich het ontbreken van een toren aan. Hij nam het initiatief tot de oprichting van een actiecomité dat geld moest inzamelen onder de plaatselijke bevolking om de bouw van de toren alsnog mogelijk te maken.
Bij dit initiatief werden ook André van Son (1919) en Marinus Boom (1930) betrokken. Zij waren respectievelijk hopman en vaandrig van de in 1947 opgerichte verkennersgroep Garcia-Moreno. Van Son, kassier bij de Boerenleenbank, nam de functie van penningmeester op zich.
Op zaterdagavond 31 januari 1953 kwam het comité voor het eerst bijeen in het voormalige gemeentehuis. De gekozen naam was veelzeggend en klonk tegelijk vrolijk en ambitieus: ‘De Vrolijke Torenbouwers’, afgekort V.T.B. Het initiatief sloeg aan: tijdens de oprichtingsavond meldden zich al 25 leden, voornamelijk leiders en leidsters van jeugdverenigingen. De naam was bedacht door Cor van Baardwijk. Kapelaan Speekenbrink werd voorzitter en Jo van den Oord nam de functie van secretaresse op zich.
De watersnoodramp
Een dag na de oprichting, op 1 februari 1953, werd Nederland getroffen door de Watersnoodramp. Grote delen van Zeeland en andere gebieden in het zuidwesten van Nederland overstroomden. V.T.B. besloot  daarom eerst geld en goederen in te zamelen voor de getroffen bevolking.
Daarna richtte het comité zich wee5r op het oorspronkelijke doel: de bouw van de kerktoren. Om geld bijeen te brengen, organiseerde het tal van evenementen en festiviteiten. Op het programma stonden onder meer oranjebals, fiets-oriëntatieritten, rikavonden, tuinfeesten, duivenvluchten, verjaardagsacties en cabaret- en operettevoorstellingen. Heel Nieuwkuijk raakte aldus bij de torenbouwactie betrokken. De activiteiten brachten niet alleen geld op, maar versterkten ook de saamhorigheid in het dorp. Het actiecomité bleef actief tot 14 november 1956, de dag waarop kapelaan Speekenbrink uit Nieuwkuijk vertrok. De actie leverde ruim 6.000 gulden op.
De torenbouw
De inzet van V.T.B. had indruk gemaakt op het parochiebestuur. De parochie beschikte zelf ook ruim over financiële middelen. Bovendien was er een bijdrage gekomen van ‘Nort den Bork’, oftewel  Leonardus van Baardwijk (1876-1953), een sober levende vrijgezel uit De Hoeve, die de parochie bij testament een geldbedrag had nagelaten. Deze financiële mogelijkheden boden, samen met de opbrengst van de actie, perspectief op de bouw van de kerktoren. Het parochiebestuur besloot daarom, in overleg met het bisdom, de toren alsnog te laten bouwen. De eerste steen van de toren kon in 1954 worden gelegd. Bij die gelegenheid werd een loden koker met een op perkament geschreven passende tekst ingemetseld. In de koker werd ook van elke V.T.B.-vrijwilliger een cent als symbolische daad toegevoegd.
Op 20 juni 1955 werd de nieuwe kerk door Monseigneur Mutsaerts, bisschop van ’s-Hertogenbosch, geconsacreerd. De bouw van de toren door bouwbedrijf De Bonth van Hulten was toen vrijwel voltooid.
Op 5 juni 1955 waren de klokken al door deken L. Rooijackers gewijd. Eén klok was geschonken door de Sint Lambertusparochie van Drunen, de andere door de gemeente Vlijmen. De twee klokken van de oude neogotische kerk waren op 18 januari 1943 door de Duitse bezetter geroofd. Het verlichte torenuurwerk werd door de gemeente Vlijmen geschonken.
Dankzij de inzet van V.T.B., de steun van het parochiebestuur en de bijdragen van verschillende schenkers kreeg de nieuwe Sint-Jan Geboortekerk uiteindelijk toch haar toren. Wat aanvankelijk door financiële beperkingen onmogelijk leek, werd door de gezamenlijke inspanning van de Nieuwkuijkse gemeenschap alsnog werkelijkheid.
Bouwstijl
De 35,1 meter hoge toren is door een tussenportaal met de kerk verbonden. De vierkante toren, met een buitenmaat van 6,5 x 6,5 meter, is opgetrokken uit relatief lichte handvormbakstenen in wild verband, met doorgestreken voegwerk. Dit materiaalgebruik past bij de Bossche Schoolarchitectuur uit die periode. Op het met leien gedekte tentdak staat een gesmeed ijzeren Grieks kruis. Aan de vier zijden bevinden zich, ter hoogte van de klokkenverdieping, vier meter hoge, terugliggende galmgaten met rondbogen.
Door firma Eijsbouts uit Asten werd een klokkenstoel geplaatst met drie, door het bedrijf gegoten luidklokken. Een klok was geschonken door de Sint Lambertusparochie uit Drunen en een door gemeente Vlijmen. Het verlichte torenuurwerk werd vanwege het algemeen belang door de gemeente Vlijmen betaald. Op 4 juli 1955 had Eijsbouts haar werkzaamheden met de klokken en het uurwerk opgeleverd.
Doopkapel
Op de begane grond van de kerktoren bevindt zich de doopkapel. De achthoekige vorm heeft niet alleen een bouwkundige, maar ook een christelijke betekenis. Het getal acht verwijst naar de zogenoemde achtste dag: de dag van de verrijzenis van Christus en daarmee naar het nieuwe leven. Het doopsel symboliseert immers de overgang naar een nieuw leven in Christus en de opname in de christelijke gemeenschap. De achthoekige vorm is al bekend uit de vroegchristelijke bouwkunst en bleef eeuwenlang in gebruik bij doopkapellen en doopvonten. Ook de lager gelegen vloer herinnert aan de vroegchristelijke dooppraktijk, waarbij dopelingen vaak door onderdompeling werden gedoopt. De doopkapel is bekroond door een gemetseld koepelgewelf.
Bart Beaard

loading

Loading articles...

Loading