Expositie 'Vergeten Brabantse Gildeschatten' geopend in museum Het Gouverneurshuis

Op zaterdag 11 april vormde de vestingstad Heusden het decor voor een bijzondere en sfeervolle opening van de tentoonstelling Vergeten Brabantse Gildeschatten. Met ruim 250 genodigden, onder wie zo’n negentig leden van verschillende Brabantse schuttersgilden, werd het een indrukwekkende bijeenkomst. De weergoden waren de organisatie gunstig gezind: waar eerder regen werd voorspeld, bleef het droog en liet zelfs de zon zich regelmatig zien – een passend begin van een feestelijke dag.

Foto's gemaakt door Wil Gulpen Fotografie

Het officiële gedeelte vond plaats in de Catharinakerk. Daar werd de tentoonstelling geopend in aanwezigheid van onder anderen commissaris van de Koning Ina Adema. Schuttersgilden vormen een belangrijk onderdeel van de Brabantse identiteit. De vaak eeuwenoude tradities hebben door de eeuwen heen een grote variëteit aan attributen opgeleverd, zoals koningsschilden, vaandels, trommen, wapens en oorkonden. De expositie brengt bijzondere objecten samen die in de loop der tijd uit het bezit van de gilden verdwenen, maar bewaard zijn gebleven in musea, archieven, kerken, gemeentehuizen en particuliere collecties.

Van 11 april tot en met 25 oktober 2026 is de tentoonstelling te zien in het museum Het Gouverneurshuis. Bezoekers krijgen daar een unieke inkijk in de geschiedenis van de Brabantse gilden, geplaatst binnen hun religieuze en sociaal-maatschappelijke context. De expositie toont onder meer gildezilver, kleurrijke vaandels, eeuwenoude oorkonden en traditionele wapens. Veel van deze objecten zijn zelden of nooit voor het grote publiek te zien geweest.

De keuze voor Heusden als locatie is niet toevallig. De stad was de thuisbasis van het voormalige Sint-Jorisgilde, dat al in de veertiende eeuw wordt genoemd en daarmee tot de oudste schuttersgilden van Nederland behoort. Toen het gilde in 1905 werd opgeheven en de bezittingen dreigden te worden verkocht, ontstond grote commotie. Dankzij protesten – die zelfs de landelijke pers haalden – konden de belangrijkste stukken in Heusden blijven. Onder meer een zestiende-eeuws gildekastje, een drinkhoorn en diverse hoofdmanpenningen zijn tegenwoordig als bruikleen van het Rijk in het museum te bewonderen.

De tentoonstelling brengt daarnaast bruiklenen samen uit vrijwel geheel Brabant, met bijdragen uit onder andere Bergen op Zoom, Breda, ’s-Hertogenbosch, Tilburg, Roosendaal, Uden en de Belgische provincie Antwerpen. Hiermee ontstaat een breed beeld van de ontwikkeling van de Brabantse gilden door de eeuwen heen, inclusief hun religieuze betekenis, maatschappelijke rol en de functies van gildebroeders en hun kenmerkende attributen.

Naast historische objecten besteedt de tentoonstelling aandacht aan tradities die vandaag de dag nog steeds leven. Fotoreportages en beeldende kunst tonen hoe gilden hun erfgoed in stand houden en tegelijkertijd vernieuwen. Het project wil een breed publiek laten kennismaken met deze levende traditie en het belang van behoud onderstrepen, ook voor jongere generaties en nieuwe Nederlanders.

Rondom de expositie worden diverse activiteiten georganiseerd, zoals lezingen, workshops, jeugdeducatie, demonstraties trommen, kruisboogschieten en vendelzwaaien, en een ambachtsmarkt. Voor kinderen is er speciale aandacht. Zij kunnen onder meer deelnemen aan workshops waarbij ze hun eigen schild ontwerpen en graveren. Ook is er een doorlopende Lego-activiteit. Speciaal voor de tentoonstelling ontwierp Thomas Pasternak twee Lego-mascottes: “Wieske de Tamboer” en “Toontje de Koning”, die jonge bezoekers meenemen op speurtocht door de expositiezalen.

De tentoonstelling is een initiatief van Stichting Brabantse Hoeders, in samenwerking met Stichting Het Gouverneurshuis en de Brabant-Collectie van Tilburg University. Tijdens de opening werd dank uitgesproken aan onder anderen loco-burgemeester Jeroen van den Bosch, voorzitter Lilian Grootswagers, Hoeder Tony Vaessen, conservator Oude en Bijzondere Collecties Emy Thorissen en bestuurslid Hildo van Engen.

Met deze tentoonstelling worden vergeten gildeschatten opnieuw zichtbaar gemaakt voor het publiek en komt een belangrijk stuk Brabantse geschiedenis opnieuw tot leven in Heusden.

Kijk hier naar het fotoverslag