Hoe kwam het monument op het Zuiderbolwerk in Heusden tot stand

Toen enkele jaren terug de Werkgroep Veteranen (waarvan Ans Kroot deel uitmaakte) een verzoek bij de Gemeente Heusden neerlegde voor een monument, adviseerde de kunstcommissie een gedenkteken van meer algemene aard te plaatsen. Zo zouden meer groepen (en individuen) gebruik kunnen maken van een plek waar zij bijeen konden komen om een gebeurtenis te herdenken.

"Herdenken betekent: -In ere houden, nadrukkelijk niet vergeten, plechtig herinneren. In dat woord, evenals in gedenken, zit het woord denken ingesloten: Dat wij ons denkvermogen gebruiken, er in onze geest mee bezig zijn. Maar het hart wordt daarbij niet uitgesloten, vooral niet als dat herdenken uit een persoonlijke ervaring voorkomt. Iedereen die de nationale dodenherdenking op 4 mei bijwoont, of gewoon op de TV volgt, doet dat om een bepaalde reden. Soms vanuit persoonlijke motieven, maar veel vaker omdat men het belangrijk vindt dat het belangrijk is “dat we niet vergeten” -wat overigens ook de titel van het gedicht is wat geschreven werd door legeraalmoezenier BD Jeffry Vincentie en bij de onthulling van het monument door Ans Kroot is voorgedragen-.

Daaraan gehoor geven, en dat delen met anderen, zijn belangrijke momenten die van een verzameling individuen een gemeenschap maken. Een algemeen gedenkteken vraagt om een beeld dat voor velen herkend kan worden. Zo’n teken is een symbool: Een beeld dat staat voor iets groters, iets “diepers” wat het laat zien. In de kunst bestaat een lange en rijke geschiedenis van symbolen en metaforen. Voor het gedenkteken op de vesting -“Het Zuiderbolwerk”-, de plek die mij voor de plaatsing was toegewezen, koos ik voor een bekend symbool, dat al eeuwenlang als zodanig herkend wordt: De zandloper

Er schuilt weliswaar een gevaar in het kiezen van zo’n oud symbool. Het kan als een cliché worden opgevat of niet meer als zodanig herkend worden., waardoor het niet meer werkt. In mijn ogen is het dus van belang er zorgvuldig naar te kijken en erover na te denken -voor mij als kunstenaar, maar misschien ook nu voor u als aanschouwer van het monument. De zandloper was een dagelijks voorwerp dat bijna in elk huis te vinden was en waarmee ieder vertrouwd was. Daardoor kon het ook tot een symbool worden. De zandloper was ooit een instrument om de tijd te meten, maar is in deze tijd overbodig geworden. Daarmee is het een ander soort “meetinstrument” geworden: Hij geeft aan wat niet meer van deze tijd is. Het heeft zijn functie verloren, maar dient thans ter decoratie of als symbool. -De zandloper kent twee standen, die we een beetje zouden kunnen omschrijven als: Bewegend en stilstaand, leven en dood-. De zandloper is een geluidloos gereedschap, dat alleen werkt als de gebruiker alert blijft. De elektronische keukenwekker roept ons zelf tot de orde. -De zandloper bestaat uit twee reservoirs en een nauwe doorgang daartussen-. Het is letterlijk en figuurlijk een beweging van het ene in het andere, waarbij de doorgang cruciaal is. Wat de zandloper doet valt samen met zijn vormgeving. In mijn ontwerp speelden een aantal overwegingen een rol zoals:

Het hoge plaatsen versterkt het tekenachtige karakter van de zandloper: Van onderaan de wal, maar ook boven op de vesting, wordt het beeld meestal in tegenlicht gezien en lijkt plat. -Bij nadering verandert het teken in een ruimtelijk object, versterkt door tweekleurigheid. Vanuit de vier windrichtingen is het beeld iedere keer anders. -Door de zandloper hoog te plaatsen wordt hij letterlijk opgetild uit het dagelijks leven en figuurlijk op een voetstuk geplaatst. -Het gebruik van aluminium en de twee kleuren maakt dat het een meer- en hedendaagse uitstraling heeft.

Wie van beneden aan komt lopen, ziet iets wat zich geleidelijk aan toont. -Door het lange pad af te lopen kan een innerlijke stilte doen ontstaan. -Het pad houdt abrupt op en geeft het voorgoed voorbije aan.

.

“Voorgoed bestaat uit Hedens” is een dichtregel van de negentiende-eeuwse Amerikaanse dichteres Emily Dickinson. Haar poëzie is belangrijk voor mij. Het geeft aan dat wat voorgoed voorbij lijkt, steeds weer herbeleefd kan worden in het nu. Waardoor het voorbije toch de kans krijgt juist voort te blijven bestaan. Het woord “Hedens” zijn de momenten van gedenken, ieder jaar opnieuw door bijvoorbeeld veteranen. -Door de tekst van het gedicht te verdelen over de vier zijden van de sokkel, moet u als aanschouwer van het monument rond dit gedenkteken lopen, en wordt het een klein ritueel. In het regelmatig ontmoeten op deze plek wordt de tijd met elkaar gedeeld. Voor mij is dit een soort delen wat de zandloper doet: Voor en na, boven en onder: Het eerste delen brengt samen, het tweede scheidt. Beiden zijn aanwezig. Voor het lezen van de tekst die door Peter Verstegen is vertaald, nodig ik u van harte uit om dit gedenkteken eens te bezoeken. Al was het maar om uw eigen gevoelens een plaatst te kunnen geven of het als rustmoment te ervaren"

Begin de dag met het nieuws uit je gemeente met de gratis Nieuwsbrief. KLIK HIER en meld je aan. Aanvoerder van het lokale nieuws.

< Kijk hier voor agenda
< Volg HeusdenNieuws ook via Facebook
< Wist u dat wij iedere morgen meer dan 4000 nieuwsbrieven verzenden
< Wist u dat wij iedere dag meer dan 10.000 bezoekers hebben op onze website
< Adverteren op Heusden.Nieuws.nl stuur een mail