Heemkunde herdenkt met basisschoolleerlingen bij de struikelstenen

Struikelstenen — de Nederlandse vertaling van het Duitse “Stolpersteine” — zijn betonnen gedenkstenen met een messing plaatje van 10 x 10 cm. Ze vermelden de naam, het geboortejaar, de datum van wegvoering en de datum en plaats van overlijden van slachtoffers van vervolging tijdens de oorlog. Vaak staat ook het kamp vermeld waar zij omkwamen. In onze gemeente herdenken deze  stenen Joodse slachtoffers. De tekst begint met “Hier woonde” en markeert zo hun voormalige woonadres.

De struikelstenen liggen vlak in het trottoir en vallen op door hun kleur en reflectie. Ze nodigen voorbijgangers uit om stil te staan en door de knieën te gaan om de tekst te lezen. Met het buigen van hun hoofd brengen zij symbolisch eer aan het slachtoffer. Het “struikelen” staat zo voor stilstaan bij diens leven en lot. In maart 2019 zijn in Nieuwkuijk en Vlijmen struikelstenen gelegd voor Josef Hirnheimer, Fritz Hirschfeld en Hans Leo Berg en jaarlijkse herdenkingen houden hun herinnering levend. Op initiatief van de Educatiecommissie van Heemkunde vertellen basisschoolleerlingen hun verhalen door en leren zij de geschiedenis van hun woonomgeving kennen.

Tijdens de herdenking op 5 november in Nieuwkuijk stonden leerlingen van groep 7 van BS Het Kompas stil bij de stenen voor Frits Israël Hirschfeld en Hans Leo Israël Berg, die naast de schoolpoort liggen. Na een openingswoord door Leo van den Hoven van de Educatiecommissie legden zij bloemen en zelfgeschilderde witte steentjes bij de struikelsteentjes. Het neerleggen van steentjes is een Joods gebruik als teken “wij zijn bij je graf geweest en we denken aan jou”.

Een gezamenlijk gedicht van de klas werd voorgelezen door Lana Tausch wat later samen met de groepsfoto, een plek bij de plaquette van de struikelstenen in de school krijgt ’s Middags herdachten leerlingen van groep 8 van BS de Vijfhoeven in Vlijmen Joseph Hirnheimer bij zijn struikelsteen aan Wolput 12.

Wethouder Annelies Kuijsten sprak namens de gemeente en sloot af met de woorden: “Dank jullie wel dat jullie helpen deze verhalen door te vertellen en vooral blijf dit doen.”  Nina en Ytske  lazen een gedicht voor en nadien werden er bloemen gelegd en de steentjes door de leerlingen. Daarna werd ook een groepsfoto gemaakt, die een plek krijgt bij de plaquette van de struikelsteen in de school.

Met deze jaarlijkse herdenkingen wordt de zorg voor de struikelstenen doorgegeven aan de volgende generatie. Deze stenen herinneren ons eraan dat onze vrijheid niet vanzelfsprekend is en dat we die vrijheid moeten blijven bewaken.

Tekst: Leo van den Hoven Educatiecommissie  Heemkunde “Onsenoort”
Foto's Wil Gulpen Fotografie