Historisch Heusden: Buurtschap De Hoeven, Haarsteeg

Hierdoor ontstonden onder meer de gemeentes Hedikhuizen, Herpt & Bern, Nieuwkuijk & Onsenoort en Vlijmen. Haarsteeg werd daarbij toegevoegd aan meerdere gemeenten: het noordelijke deel werd toegevoegd aan  Hedikhuizen, het zuidelijke deel aan Vlijmen. Buurtschap De Hoeven, het westelijke gedeelte van Haarsteeg, werd als volgt ingedeeld: het zuidelijke deel, vanaf de Laan van Onsenoort tot aan Elshout aan gemeente Nieuwkuijk & Onsenoort; het noordelijke deel, vanaf de Heusdenseweg tot aan het pad ’t Bijltje, aan gemeente Hedikhuizen; het gedeelte vanaf ’t Bijltje tot Elshout werd toegevoegd aan gemeente Herpt & Bern. Bij de gemeentelijke herindeling van 1935 werd Haarsteeg, samen met het Hedikhuizense en Nieuwkuijkse gedeelte van De Hoeven, onderdeel van de gemeente Vlijmen. Het gebied van De Hoeven vanaf ’t Bijltje tot Elshout werd toegevoegd aan de gemeente Heusden. In 1997 werden de verschillende gebieden samengebracht in de nieuwe gemeente Heusden.

Parochiële indeling
Op 28 september 1846 werd de zelfstandige R.K. parochie Haarsteeg opgericht als afsplitsing van de parochie Hedikhuizen. De Norbertijnen van de Abdij van Berne verkregen daarbij het patronaatsrecht.

Het gedeelte van De Hoeven dat tot 1935 onder de parochie Herpt viel, werd in 1942 bij de parochie Haarsteeg gevoegd. Het Nieuwkuijkse deel van De Hoeven, vanaf de Laan van Onsenoort tot aan de grens met Elshout, bleef tot 6 februari 1972 onderdeel van de parochie Nieuwkuijk. Op die datum stelde bisschop Bluyssen een nieuwe parochiële grens vast. Sinds 1 maart 2015 maken Vlijmen, Haarsteeg, Vliedberg en Nieuwkuijk deel uit van de gezamenlijke parochie Heilige Augustinus.

Foto LInks:Vanaf 1935 tot 2005 bevond zich op de hoek van De Hoeven en de Heusdenseweg de kruidenierswinkel, later SPAR-winkel, van familie De Vaan. Collectie Nico de Bonth.
Foto Midden: ‘’t Bijltje, in het verleden een zandpad langs de Tochtsloot, die op de toenmalige grens van de gemeenten Hedikhuizen en Herpt & Bern lag. Foto Ad Hartjes.
Foto Rechts: Het 4-motorige vliegtuig van de Battle of Britain Memorial Flight in de lucht boven Lincolnshire – Midden Eneland. Een vergelijkbaar  toestel, Lancaster PA474, is in Haarsteeg neergestort. Auteur: Cpl Phil Major ABIPP

Historie
De buurtschap is ontstaan als een uitbreiding van Haarsteeg, langs de Hoevensche Wetering. De ligging op een hoge zandrug, die zich uitstrekt van Haarsteeg via Elshout en Baardwijk verder richting het westen, maakte het gebied al vroeg geschikt voor bewoning. Uit schriftelijke bronnen blijkt dat er in het midden van de 14e eeuw al mensen woonden. De oudste vermelding van Haersteghe dateert uit 1377. Ook in latere 15e-eeuwse documenten wordt gesproken over de Haer of Haren in het Herptseveld. Mogelijk is hieruit de naam Haarsteeg ontstaan.

In de middeleeuwen hadden de Cisterciënzers, een kloosterorde geïnspireerd door Bernardus van Clairvaux, belangrijke invloed in Brabant. Zij stichtten in Elshout het mannenklooster Mariëndonk (1439–1577). Aan de weg tussen Elshout en Haarsteeg bezat het klooster in de 15e eeuw een uithof: een kloosterboerderij voor ontginning en landbouw. Mogelijk stond hier ook een kapel. De omliggende gronden en bossen behoorden tot het kloosterbezit en werden aangeduid als De Hoeven. In 1577 kwam hieraan een einde toen het klooster Mariëndonk door de Geuzen werd verwoest.

De middeleeuwse bewoningsgeschiedenis van het gebied werd bevestigd door archeologisch onderzoek in juli 1950. Amateurarcheologen onder leiding van pater Tarcisius van Schijndel O.Cist. onderzochten de grond achter de woning van Godefridus van Bokhoven, waar eerder al sporen van eerdere bebouwing waren gevonden. Op ongeveer 1,25 meter diepte werden muurresten aangetroffen, opgebouwd uit kloostermoppen: grote middeleeuwse bakstenen. De muren stonden direct op de natuurlijke witzandlaag. Daarnaast kwamen verschillende vondsten aan het licht, waaronder gebrandschilderd glas, vuurstenen, tegels en aardewerkscherven. Deze resten vormden een tastbare herinnering aan de eeuwenlange bewoning en het middeleeuwse verleden van de buurtschap.

Hoevenramp
In de nacht van 17 juni 1944 is een viermotorige geallieerde bommenwerper in de buurtschap neergestort. Het brandende vliegtuig verwoestte eerst drie huizen, waarna het neerstortte. Nog eens acht huizen brandden direct af. Doordat de bommenwerper nog bommen bij zich had, ontploften die bij de brand, met schokgolven tot gevolg. Daardoor raakte nog eens een tiental andere huizen zwaar beschadigd. Er vielen acht doden, allen bewoners van de buurtschap. De bemanningsleden van het vliegtuig waren er al uitgesprongen.

Haarsteeg heeft enkele oorlogsmonumenten: monument Hoevenramp op het kerkhof, monument Hoevenramp op De Hoeven en het wegkruis bij kruising Haarsteegsestraat- Laan van Onsenoort. Bijzonder is de tekst op het wegkruis: ‘Haarsteeg gespaard voor verwoesting in den oorlog 1940-1945. Uit dankbaarheid’. Maar vlakbij was er wel de Hoevenramp.  

Boerderijen
  De Hoeven was van oudsher een landbouwgebied met kleine, rietgedekte kortgevelboerderijen en hopeesten voor het drogen van de geteelde hop. Tot aan de Tweede Wereldoorlog stonden hier nog verschillende van deze karakteristieke boerderijen uit de periode 1700-1750. Opvallend was de ligging van deze boerderijen: de deel, de stal en de mestvaalt bevonden zich aan de straatzijde. Een oude en bijzondere verklaring hiervoor is dat de bewoners de voorgevel met de voordeur naar de parochiekerk wilden richten. De zuidzijde van De Hoeven behoorde vroeger tot de parochie Nieuwkuijk, terwijl de noordzijde onder de parochie Herpt en Hedikhuizen viel. Om de voordeur naar de kerk te kunnen richten, plaatste men daarom de achtergevel aan de straatkant. Een grote verandering kwam door de Hoevenramp, waarbij een aantal boerderijen werd verwoest. Na de oorlog werden deze vervangen door moderne wederopbouwboerderijen, die nog altijd herkenbaar zijn aan hun met rode dakpannen gedekte zadeldaken. In de afgelopen decennia heeft De Hoeven een sterke verandering doorgemaakt. De buurtschap ontwikkelde zich van een agrarisch gebied met boerderijen tot een karakteristieke straat met fraaie woningen en volop bedrijvigheid.

Wetenswaardigheden:
- De rijkste man van De Hoeven was Nort den Bork (Leonardus van Baardwijk, 1876-1953). Na zijn uitvaart werd zijn testament openbaar gemaakt. Het grootste deel van zijn nalatenschap ging naar de kerk van Nieuwkuijk, waarmee de bouw van de toren mogelijk werd gemaakt. Zijn nazaten vonden dat zij slechts een fooi hadden ontvangen en zongen na de uitvaart op weg naar huis: ‘Tussen zoden en zerken, ligt begraven het Hoevens verken’.

- Aan het einde van De Hoeven hebben Marie en Mien Keetels in hun voortuin een verzameling monumenten en herinneringen ingericht, die verwijzen naar hun talrijke pelgrimstochten.

- De Hoeven werd tijdens het Waalwijkse wandelevenement ’80 van De Langstraat’ vele malen uitgeroepen tot de ‘Mooiste straat van de 80’.

- Sinds 2015 beschikt De Hoeven over een eigen vlag, waarop paardenhoefijzers zijn afgebeeld.

- Na de dijkdoorbraak bij Nieuwkuijk in 1880 stond in de buurtschap ongeveer 75 centimeter water. Daarbij verdronken zestig stuks vee.