Historisch Heusden ‘Om handen’ een boekuitgave van Leo Sikkers†

Een nieuwe Aflevering van Historisch Heusden geschreven door Bart Beaard en deze keer gaat het in deel 242 van Historisch Heusden over  ‘Om handen’ een boekuitgave van Leo Sikkers†. In de jaren vijftig van de vorige eeuw was het heel gebruikelijk dat jongens en meisjes een verzameling hadden. Er werd verzameld en geruild: poëzieplaatjes, sigarenbandjes, gestempelde postzegels, speldjes, suikerzakjes, lucifermerken, bierviltjes, kroonkurken, knikkers, etiketten, geboortekaartjes, devotieprentjes, poppen en nog veel meer.

In de loop der tijd groeide dit verzamelen uit tot een volwaardige vrijetijdsbesteding. Dat kwam niet alleen door het grotere aanbod aan producten, maar ook doordat mensen meer tijd en geld tot hun beschikking kregen. Hobbyisten gingen zich bezighouden met hout of metaal, met naald en draad, of met het verzamelen van bijzondere voorwerpen. Zo ontstonden groepen hobbyisten die hun werk exposeerden tijdens tentoonstellingen, onder meer in De Mand (KreaKtief na Zestig en Vlijmen Cultureel), het Stuurhuis, Mariënkroon, De Stulp, De Voorste Venne, De Schakel, in zorgcentra en ook bij mensen thuis. In 2005 stelde Leo Sikkers (1923-2007) het boek ‘Om handen’ samen, met honderd verhalen over hobbyisten. Hij sprak daarvoor met bijna tweehonderd mensen die op geheel eigen wijze invulling gaven aan hun vrije tijd. Dit artikel geeft – zonder namen te noemen – een samenvatting van die rijke variatie aan hobby’s en liefhebberijen.

Verzamelingen
Het verzamelen van postzegels leidde tot de oprichting van postzegelverenigingen in Drunen, Heusden en Vlijmen. In de loop der jaren veranderde het verzamelen: postfris werd belangrijk en ook het thematisch verzamelen deed zijn intrede. De postzegelvereniging Philatron bestaat tot op de dag van vandaag. Daarnaast ontstonden verzamelingen met een religieus karakter, zoals gedachtenis- en devotieprentjes, rozenkransen, kerstgroepen, kerstkaarten en Mariabeelden. Andere hobbyisten verzamelden miniaturen, zoals Märklin-modeltreinen, grondverzetmachines, tractoren of Ferrari-auto’s. Ook waren er thematische verzamelingen van onder meer uilen, violen, koffiepotten en antieke naaimachines. Een kenner van de bier- en brouwhistorie bracht een omvangrijke collectie bijeen van bierflessen, etiketten, kroonkurken en bierglazen.

Handwerken
Vooral vrouwen hielden zich in verenigingsverband bezig met handwerken. Zo ontstonden onder meer Hobbyclub De Mand, de Quilt- en Patchworkgroep KVO Drunen/Elshout, Patchworkgroep De Bijenkorf in Vlijmen, Handwerkgroep Drunen/Elshout en Handwerkclub Hunenhof in Drunen. Aanvankelijk lag de nadruk op traditionele technieken zoals breien, borduren, haken, weven, spinnen, knopen, mazen, kantklossen, speldenwerk en het maken van kinder- en babykleding. Later kwamen daar nieuwe vormen bij, zoals ministeck, patchwork (lapjeswerk), quiltwork (drielaagse, met de hand of machine genaaide kleden), zomerkindpoppetjes, vinger- en handpoppen, Hardangerborduurwerk met open patronen en merklappen. Ook het vouwen van theezakjes en het maken van sieraden – kettingen, broches en kralen – vonden hun liefhebbers.

Schilderen, tekenen en fotografie
Fotogroep Vlijmen werd opgericht in de tijd van de spiegelreflexcamera. Veel leden beschikten over een eigen doka om hun zwart-witfoto’s te ontwikkelen en af te drukken met een vergrotingsapparaat. Voor schilderen en tekenen was er onder meer Schildersclub Hunenhof, onderdeel van Stichting Hunenhof. In 2005 telde deze club maar liefst vijfentwintig leden. In het Hunenhof hingen permanent schilderijen van verschillende leden. Daarnaast waren er ook fotografen en schilders die buiten verenigingsverband werkten. Bijzonder was het pointillistische tekenen, waarbij achtergronden werden opgebouwd uit puntjes met verschillende dichtheden. Een andere tekenvorm was kalligrafie, oftewel schoonschrijven. Vele naamkaartjes werden gemaakt en bij verenigingsjubilea verschenen prachtig uitgevoerde oorkondes.

Kunst
Voor hobbyisten met belangstelling voor kunst kwamen steeds meer mogelijkheden beschikbaar. Zij hielden zich onder meer bezig met beeldhouwen in natuur- en speksteen, keramiek, mozaïekinlegwerk en het maken van karakterpoppen. In het Stuurhuis in Nieuwkuijk en bij De Aleph in Drunen konden leden gebruikmaken van professionele apparatuur, zoals keramiekovens.

Houtbewerking
Een grote groep mannen beschikte thuis over ruimte, gereedschap en machines om met hout te werken. Zij hielden zich bezig met onder meer Oud-Fries houtsnijwerk, het maken van vliegers en de restauratie van antieke meubelen. Daarnaast waren er hobbyisten die werkten volgens tekeningen of mallen, figuurzaagden, hout draaiden of speelgoed maakten. Meer gespecialiseerde projecten waren de bouw van miniatuurmolens, violen, maquettes, poppenhuizen en scheepsmodellen, zoals visserszeilboten en botters.

Metaalbewerking
Meccano was oorspronkelijk bedoeld voor de jeugd: gelakte metalen stripjes met gaatjes die met boutjes en moertjes werden verbonden. Daarmee konden talloze constructies worden gebouwd. Een hobbyist vervaardigde zelfs een draaiend reuzenrad met een diameter van anderhalve meter en vijfentwintig stoeltjes. Daarnaast waren er hobbyisten die het smidsvak beheersten en sierlijk smeedwerk maakten, evenals loodgieters die van koper, lood en zink fraaie objecten vervaardigden. Een aparte groep vormt Gered Gereedschap, dat nog steeds actief is. In hun werkruimte op Mariënkroon wordt afgedankt gereedschap ingezameld, gerepareerd en verzonden naar ontwikkelingslanden. Ook waren er hobbyisten die zich specialiseerden in het repareren van uurwerken en klokken, en in de bouw en restauratie van torenuurwerken.

Machines
Echte techneuten hielden zich bezig met zwaarder werk, zoals het bouwen van stationaire stoommachines en -locomotieven, het restaureren van antieke auto’s, tractoren en motoren, en het bouwen van minitractoren. Ook verzamelden zij stationaire verbrandingsmotoren, die ooit de plaats innamen van traditionele windmolens.

Flora en fauna
Veel hobbyisten hielden zich bezig met flora, de plantkunde. Zo was er de Oranjerievereniging, waarvan de leden kuipplanten kweekten en jaarlijks op Mariënkroon een verkooptentoonstelling organiseerden. Andere floragerichte hobby’s waren bloemschikken, sierwerk van wilgenhout, mycologie (paddenstoelenonderzoek), het kweken van buxus en taxus, bonsaiboompjes en kruiden zoals dille, basilicum en koriander. Ook fauna, de dierkunde, had veel beoefenaars. Zij richtten zich onder meer op vlinders, kevers (entomologie), vleermuizen, valkerij, imkerij, dassen, paardendressuur en het houden van Shetlandpony’s.

Heemkunde
Er ontstond een groep amateurarcheologen die met wichelroeden en metaaldetectoren op zoek ging naar artefacten in akkers en naar muurresten van kastelen, kloosters en boerderijen. In de Drunense Duinen zochten zij naar vuurstenen werktuigen; een hobbyist specialiseerde zich zelfs in de bewerking daarvan. Deze liefhebbers waren nauw betrokken bij het bouwhistorisch onderzoek van monumentale panden tijdens de restauratie van de stad Heusden. Anderen doken in gemeentelijke en provinciale archieven om familiegeschiedenissen van Heusdense bewoners te reconstrueren. Enkele hobbyisten trokken jarenlang langs verenigingen en zorgcentra met hun diapresentatie ‘Ken uw heem’.

Diversen
Een bijzondere hobby was het bijhouden van een lijst met verjaardagen van leden van Koninklijke huizen in heel Europa. Jaarlijks stuurde een hobbyist hen felicitaties en ontving hij van velen fraaie bedankkaarten, waarmee hij zijn albums vulde. Een EHBO-vrijwilliger schoolde zich tot Lotus-slachtoffer en stelde zich beschikbaar bij brandweer- en EHBO-wedstrijden. Weer een ander verdiepte zich in het maken van wijn en het brouwen van bier en richtte daarvoor zijn kelder in, compleet met proefruimte.

Bart Beaard