Historisch Heusden: Wolfshoek, buurtschap tussen Drunen en Elshout
03 jun , 10:15 • Historisch Heusden
Nico de Bonth
Een nieuwe Aflevering van Historisch Heusden geschreven door Bart Beaard en deze keer gaat het in deel 249 van Historisch Heusden over 'Wolfshoek, buurtschap tussen Drunen en Elshout'. Op de plaats waar nu het viaduct Drunen-Elshout in de Maasroute A59 ligt, bevond zich vroeger de buurtschap Wolfshoek. Hier kwamen enkele wegen en zandpaden samen op de verbinding Drunen, Heusden en Nieuwkuijk.
De oudste vermelding van Wolfshoek dateert omstreeks 1350. In de Franse
tijd werden op 14 mei 1810 de gemeenten vastgesteld en lag de buurtschap Wolfshoek
in de gemeente Drunen. De noordelijke grens van Wolfshoek lag bij Scheiloop, de
sloot ten zuiden van de korenmolen van Elshout. Op 8 februari 1939 stelde de
gemeenteraad de straatnaam Wolfshoek officieel vast: ‘Vanaf de oude school in
’t Haike tot Rombouts in Elshout.’
De naam
Wolfshoek
Veel plaatsnamen met het element Wolf verwijzen naar de ligging van een bepaalde plek. Daarbij gaat het vaak om betekenissen als: het laagst gelegen, het uiterste, het achterste of het verste deel. Een bekend voorbeeld is het woord wolfseind, de benaming voor het uiteinde van een zadeldak. In die betekenis kan ook Wolfshoek worden opgevat als een uiterste grens of uithoek van het dorp (Uit: Wolfnamen, J. Goris, Brabants Heem jrg. 1955, pg 138). Volgens het Toponymisch Woordenboek van Maurits Gysseling is Wolf afgeleid van het Germaanse Wulfa. Dit zou kunnen wijzen op een betekenis als: ‘beboste hoek’ of ‘een zandige uitstulping in moerassig terrein’.
Veel plaatsnamen met het element Wolf verwijzen naar de ligging van een bepaalde plek. Daarbij gaat het vaak om betekenissen als: het laagst gelegen, het uiterste, het achterste of het verste deel. Een bekend voorbeeld is het woord wolfseind, de benaming voor het uiteinde van een zadeldak. In die betekenis kan ook Wolfshoek worden opgevat als een uiterste grens of uithoek van het dorp (Uit: Wolfnamen, J. Goris, Brabants Heem jrg. 1955, pg 138). Volgens het Toponymisch Woordenboek van Maurits Gysseling is Wolf afgeleid van het Germaanse Wulfa. Dit zou kunnen wijzen op een betekenis als: ‘beboste hoek’ of ‘een zandige uitstulping in moerassig terrein’.
Parochie Elshout
Op 30 September 1945 kwam er een parochiële herindeling; de naam van de parochie ‘Oudheusden, Elshout en Hulten’ verviel en werd enkel ‘Elshout’. Oudheusden ging deel uitmaken van de parochie Heusden. Hulten, het oostelijke gedeelte van de Drunense Grotestraat, werd bij parochie Drunen gevoegd. Wolfshoek, Scheidingstraat en De Bosschen, die aanvankelijk tot de parochie Drunen behoorden, was de compensatie die parochie Elshout ontving.
Op 30 September 1945 kwam er een parochiële herindeling; de naam van de parochie ‘Oudheusden, Elshout en Hulten’ verviel en werd enkel ‘Elshout’. Oudheusden ging deel uitmaken van de parochie Heusden. Hulten, het oostelijke gedeelte van de Drunense Grotestraat, werd bij parochie Drunen gevoegd. Wolfshoek, Scheidingstraat en De Bosschen, die aanvankelijk tot de parochie Drunen behoorden, was de compensatie die parochie Elshout ontving.
Foto Links: Buurtschap De Wolfshoek in 1916, toen het gebied nog werd
gekenmerkt door boerderijen en een dorpspomp. Collectie: Nico de Bont.
Foto Midden: Afbeelding van de Wolfshoek omstreeks 1900. Links is de tramlijn Drunen–Heusden te zien, terwijl op de achtergrond molen Vooruitgang staat. Ook de karakteristieke knik in de weg is duidelijk zichtbaar. Collectie: Nico de Bont.
Foto Rechts: Luchtfoto uit 1960. Onderaan, v.l.n.r: Badhuisstraat met de Lipsfabrieken; spoorwegovergang; kruispunt Wolfshoek met ’t Haike en zandpad De Bosschen en Scheidingstraat; Wolfshoek met erboven ebied Munnikenkamp. Collectie: Nico de Bont.
Foto Midden: Afbeelding van de Wolfshoek omstreeks 1900. Links is de tramlijn Drunen–Heusden te zien, terwijl op de achtergrond molen Vooruitgang staat. Ook de karakteristieke knik in de weg is duidelijk zichtbaar. Collectie: Nico de Bont.
Foto Rechts: Luchtfoto uit 1960. Onderaan, v.l.n.r: Badhuisstraat met de Lipsfabrieken; spoorwegovergang; kruispunt Wolfshoek met ’t Haike en zandpad De Bosschen en Scheidingstraat; Wolfshoek met erboven ebied Munnikenkamp. Collectie: Nico de Bont.
Heusdense Baan
Wolfshoek lag eeuwenlang aan de verbindingsweg tussen Heusden en Oisterwijk. Aanvankelijk was deze weg niet meer dan een karrenspoor. Daar kwam verandering in met de aanleg van de Langstraatspoorlijn die ten zuiden van de buurtschap in 1888 in gebruik genomen werd. De provinciale weg Drunen–Heusden, waaraan de buurtschap lag, kreeg vlakbij een bewaakte spoorwegovergang met opritten en wachtpost 32. Na een verzoek van gemeente Drunen aan de Provincie werd toen ook de Heusdense Baan verhard. Daarvoor werd op 10 november 1887 door de Provincie en de gemeente Drunen het werk aanbesteed: ‘Het maken van een aarden baan en het met keien bestraten van perceel Wolfshoek, lang 1584 meter’. De Langstraatspoorlijn kende personenvervoer tot 1944 en goederenvervoer tot 1972. Op 7 november 1896 werd door de HB (Hollandsche Buurtspoorwegen) de tramverbinding ’s-Hertogenbosch–Drunen–Heusden aangelegd. De Langstraatspoorlijn kruiste bij de spoorwegovergang Wolfshoek. De trambaan lag aan de westzijde van de Provincialeweg. In Wolfshoek bevond zich de tramhalte ‘Drunen, overweg S.S.’. Deze tramverbinding bleef in gebruik tot 1937. Omstreeks 1950 ontstond bij de Provinciale Waterstaat het plan voor een nieuwe weg tussen Heusden en Drunen. Daarvoor moest de gevaarlijke bocht in de weg bij de Elshoutse molen ‘Vooruitgang’ worden rechtgetrokken. De molen werd door de provincie aangekocht en in 1953 gesloopt. Het wegenplan is echter nooit uitgevoerd.
Wolfshoek lag eeuwenlang aan de verbindingsweg tussen Heusden en Oisterwijk. Aanvankelijk was deze weg niet meer dan een karrenspoor. Daar kwam verandering in met de aanleg van de Langstraatspoorlijn die ten zuiden van de buurtschap in 1888 in gebruik genomen werd. De provinciale weg Drunen–Heusden, waaraan de buurtschap lag, kreeg vlakbij een bewaakte spoorwegovergang met opritten en wachtpost 32. Na een verzoek van gemeente Drunen aan de Provincie werd toen ook de Heusdense Baan verhard. Daarvoor werd op 10 november 1887 door de Provincie en de gemeente Drunen het werk aanbesteed: ‘Het maken van een aarden baan en het met keien bestraten van perceel Wolfshoek, lang 1584 meter’. De Langstraatspoorlijn kende personenvervoer tot 1944 en goederenvervoer tot 1972. Op 7 november 1896 werd door de HB (Hollandsche Buurtspoorwegen) de tramverbinding ’s-Hertogenbosch–Drunen–Heusden aangelegd. De Langstraatspoorlijn kruiste bij de spoorwegovergang Wolfshoek. De trambaan lag aan de westzijde van de Provincialeweg. In Wolfshoek bevond zich de tramhalte ‘Drunen, overweg S.S.’. Deze tramverbinding bleef in gebruik tot 1937. Omstreeks 1950 ontstond bij de Provinciale Waterstaat het plan voor een nieuwe weg tussen Heusden en Drunen. Daarvoor moest de gevaarlijke bocht in de weg bij de Elshoutse molen ‘Vooruitgang’ worden rechtgetrokken. De molen werd door de provincie aangekocht en in 1953 gesloopt. Het wegenplan is echter nooit uitgevoerd.
Openbare Lagere School
Door het stijgende aantal leerlingen in Drunen werd de bouw van een tweede school noodzakelijk. Deze school, met onderwijzerswoning, werd gebouwd in de Wolfshoek. De eerste steen werd op 1 juli 1872 gelegd door burgemeester Adrianus de Jong. Op 1 juli 1873 opende de school haar deuren. Kees van Delft werd aangesteld als hoofdonderwijzer. Voor de kinderen van de Kuijkse Hei, Wolfshoek en de Scheiding betekende dit een grote verbetering. In 1911 waren er omstreeks 60 leerlingen. Op 1 januari 1916 nam Kees van Delft, na ruim veertig dienstjaren, afscheid. In 1929 werd de school gesloten. Het schoolgebouw werd daarna onder meer gebruikt als opslagruimte voor de gemeente. Het complex werd in 1965 gesloopt ten behoeve van de aanleg van de Maasroute.
Door het stijgende aantal leerlingen in Drunen werd de bouw van een tweede school noodzakelijk. Deze school, met onderwijzerswoning, werd gebouwd in de Wolfshoek. De eerste steen werd op 1 juli 1872 gelegd door burgemeester Adrianus de Jong. Op 1 juli 1873 opende de school haar deuren. Kees van Delft werd aangesteld als hoofdonderwijzer. Voor de kinderen van de Kuijkse Hei, Wolfshoek en de Scheiding betekende dit een grote verbetering. In 1911 waren er omstreeks 60 leerlingen. Op 1 januari 1916 nam Kees van Delft, na ruim veertig dienstjaren, afscheid. In 1929 werd de school gesloten. Het schoolgebouw werd daarna onder meer gebruikt als opslagruimte voor de gemeente. Het complex werd in 1965 gesloopt ten behoeve van de aanleg van de Maasroute.
Impact A59
In het centrum van de buurtschap Wolfshoek kwamen in het midden van de vorige eeuw verschillende wegen en paden samen: Badhuisstraat, Veilingstraat, Scheidingstraat, Wolfshoek, De Bossen en ’t Haike. ’t Haike vormde vóór de aanleg van de Langstraatspoorlijn in 1888 het eerste deel van de weg naar Nieuwkuijk. In het centrum stonden bovendien een waterpomp en een huisje met brandblusmiddelen. In 1958 ontstonden plannen voor de aanleg van de snelweg A59. Deze plannen hadden ingrijpende gevolgen voor het centrum van de buurtschap, omdat de nieuwe weg precies over een belangrijk gedeelte werd geprojecteerd. De bewoners waren diep geschokt en verzetten zich fel tegen de plannen. De voorbereiding, onteigening en uitvoering namen uiteindelijk meer dan tien jaar in beslag; in 1971 vertrok de laatste bewoner. Voor de aanleg van de A59, inclusief de op- en afritten, verdwenen ongeveer zestien woningen uit de buurtschap, evenals de volledige straat ’t Haike. Ook diverse bedrijven moesten verdwijnen: Theo van Delft, bakkerij; Jan van Drunen, schoenfournituren; Bertus van Engelen, elektrawinkel; Jos de Wit, tabakswinkel. Het enige pand dat behouden bleef, was de winkelwoning van de familie Van den Hoven, gelegen aan de zuidoostzijde bij de Spoorlaan. In 2013 veranderde de situatie opnieuw met de ingebruikname van het vernieuwde ‘Ei van Drunen’ en de nieuwe aansluiting 42 op de A59. Tegelijkertijd verviel de oude aansluiting 41 bij Wolfshoek en werd de aansluiting van Wolfshoek op de d’Oultremontweg opnieuw ingericht.
In het centrum van de buurtschap Wolfshoek kwamen in het midden van de vorige eeuw verschillende wegen en paden samen: Badhuisstraat, Veilingstraat, Scheidingstraat, Wolfshoek, De Bossen en ’t Haike. ’t Haike vormde vóór de aanleg van de Langstraatspoorlijn in 1888 het eerste deel van de weg naar Nieuwkuijk. In het centrum stonden bovendien een waterpomp en een huisje met brandblusmiddelen. In 1958 ontstonden plannen voor de aanleg van de snelweg A59. Deze plannen hadden ingrijpende gevolgen voor het centrum van de buurtschap, omdat de nieuwe weg precies over een belangrijk gedeelte werd geprojecteerd. De bewoners waren diep geschokt en verzetten zich fel tegen de plannen. De voorbereiding, onteigening en uitvoering namen uiteindelijk meer dan tien jaar in beslag; in 1971 vertrok de laatste bewoner. Voor de aanleg van de A59, inclusief de op- en afritten, verdwenen ongeveer zestien woningen uit de buurtschap, evenals de volledige straat ’t Haike. Ook diverse bedrijven moesten verdwijnen: Theo van Delft, bakkerij; Jan van Drunen, schoenfournituren; Bertus van Engelen, elektrawinkel; Jos de Wit, tabakswinkel. Het enige pand dat behouden bleef, was de winkelwoning van de familie Van den Hoven, gelegen aan de zuidoostzijde bij de Spoorlaan. In 2013 veranderde de situatie opnieuw met de ingebruikname van het vernieuwde ‘Ei van Drunen’ en de nieuwe aansluiting 42 op de A59. Tegelijkertijd verviel de oude aansluiting 41 bij Wolfshoek en werd de aansluiting van Wolfshoek op de d’Oultremontweg opnieuw ingericht.
K.I.-vereniging Drunen-Elshout
Op huisnummer 43 stond een tijdlang een gebouw met een bijzondere bestemming. Op 13 mei 1957 vond de opening plaats van de stierenstal van deze vereniging Kunstmatige Inseminatie. Zeven fokstieren stonden ter beschikking, waaronder prijswinnende Brabantse stieren met namen als Tom, Liza’s Doel en Maria 4’s Hendriks. De stal werd ingezegend door deken Rooijackers. Gerrit van Hulten was de eerste stalhouder. De eerste inseminatoren waren Geert van Loon en Jan Vrijhoeven.
Op huisnummer 43 stond een tijdlang een gebouw met een bijzondere bestemming. Op 13 mei 1957 vond de opening plaats van de stierenstal van deze vereniging Kunstmatige Inseminatie. Zeven fokstieren stonden ter beschikking, waaronder prijswinnende Brabantse stieren met namen als Tom, Liza’s Doel en Maria 4’s Hendriks. De stal werd ingezegend door deken Rooijackers. Gerrit van Hulten was de eerste stalhouder. De eerste inseminatoren waren Geert van Loon en Jan Vrijhoeven.
Munnikenkamp
Het straatbeeld zal in de toekomst veranderen wanneer aan de westzijde het plan Munnikenkamp wordt gerealiseerd. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van dit plan; een nieuwe woonwijk met 280 woningen en een multifunctionele accommodatie (MFA).
Bart Beaard
Loading articles...
Loading
