Monumenten en Heusdens Erfgoed: De grafkelder van familie Half-Wassenaer – De la Court

Nico de Bonth

Op het kerkhof achter de kerk Heilige Johannes Geboorte in Nieuwkuijk bevindt zich een grafmonument en -kelder van de familie Half-Wassenaer – De la Court. In 1892 overleed Julia Maria Clara Half-Wassenaer van Onsenoort (1807-1892) en werd in dit grafmonument bijgezet. Julia was gehuwd met jonkheer mr. Leopoldus Josephus Antonius Arnoldus de la Court (1795-1865).

Door dit huwelijk was kasteel Onsenoort in bezit van familie De la Court gekomen. Hun zoon, Joseph Maria Paulus Emmanuel (Jos) De la Court (1840-1907), trad in het huwelijk met Maria Antoinette Julie Clémence Ghislaine baronesse Béthune (1849-1937), afkomstig uit een Belgische adellijke familie. In 1903 ging Joseph failliet, waardoor het kasteel moest worden verkocht. Het werd aangekocht door de Franse cisterciënzer abt Paul Maréchal, die het kasteel en de bijbehorende gebouwen verwierf, tegenwoordig bekend als de voormalige abdij Mariënkroon. De Jonkheer De la Courtstraat is hieraan nog een herinnering.

Rijksmonument 5173299
Het grafmonument werd gebouwd vóór 1890. De pastoor schreef in zijn Registrum Mortuorum of Register van de Doden: ‘Op 4 Januari 1890, overleden te ‘s-Bosch 1 Januari, Jonkvrouwe Julia M.J.C. De la Court, na Solemnele uitvaart te Nieuwkuijk, bijgezet in den familiekelder achter de Kerk’. Het monument is uitgevoerd in eclectische stijl en bestaat uit een vierzijdige zuil, bekroond door een Latijns kruis op een halve bol. Boven een eenvoudige sokkel zijn op geprofileerde zijvlakken diverse reliëfvoorstellingen aangebracht. Aan de voorzijde bevinden zich twee wapenschilden met kroon, respectievelijk van de families Half-Wassenaer en De la Court. Op de rechterzijde is een tekst aangebracht uit de Brief aan de Hebreeën: GEDENKT UW VOORGANGERS, DIE U HET WOORD VAN GOD VERKONDIGD HEBBEN, HEBR. XIII.7. De linkerzijde draagt de inscriptie: 'BEGRAAFPLAATS VAN DE FAMILIE DER BEZITTERS VAN ONSENOORT EN NIEUWKUIK’.

Driehoekige frontons scheiden deze vlakken van de daarboven gelegen panelen, waarin aan de voor- en achterzijde vanitassymbolen zijn weergegeven (vanitas = ijdelheid en vergankelijkheid), zoals een urn met draperie, schedels en een zandloper. Op de zijkanten is een ouroboros afgebeeld, de slang die in zijn eigen staart bijt, symbool van de eeuwigheid. In de lijsten daarboven staat het opschrift 'MEMENTO MORI’ (Gedenk te sterven), geflankeerd door in reliëf uitgevoerde werktuigen, waaronder een hamer, een nijptang en twee gekruiste gereedschappen.

Foto Links: Één van de houten lijkkisten en rechts de loden lijkkist in de grafkelder. Collectie Nico de Bonth.
Foto Midden: Rijksmonument 5173299, familiegraf Half-Wassenaer – De la Court. Foto Eli en Dinie Maas, d.d. 11.9.2003
Foto Rechts: Grafzerk, afkomstig van het familiegraf Half-Wassenaer – De Roy in de oude kerk. Bron: Foto Eli en Dinie Maas, d.d. 11.9.2003.

Grafzerk
Voor de zuil ligt een natuurstenen grafzerk met in reliëf de wapens van Half-Wassenaer en Roy van Zuidewijn, vastgehouden door twee griffioenen of grijpvogels. De grafzerk is afkomstig van het familiegraf in de oude katholieke kerk van Nieuwkuijk, die op de plaats gestaan heeft, waar nu het patronaat staat. De kerk heeft tot 1874 dienst gedaan en is, met de grafkelders, toen afgebroken. De nieuwe neogotische kerk werd in 1874 in gebruik genomen en heeft gestaan op de plaats van de huidige kerk. Deze kerk werd tijdens de bevrijding in 1944 verwoest. Onder de wapens op de zerk staat de tekst: ‘De Wel Ed. geb. Heer Johan H. Wassenaer, in leven heer van Onsenoort en Nieuw Cuyk, sterft den 10 Febr. 1782. De Wel Ed. geb. Vrouwe Johanna E. de Roy zijne echtgenoote obiit 21 Dec. 1784’. Johannes Half–Wassenaer (1706-1782), getrouwd met Johanna Everarda de Roy (1706-1782), was sinds 1743 eigenaar van de heerlijkheid Onsenoort en Nieuwkuijk. Hij had het gekocht van Phillipus Hoefft van Ooijen.

Grafkelder
Vóór de genoemde grafzerk bevindt zich een gescheurde dekplaat zonder tekst met daaronder een stenen trap die toegang geeft tot de grafkelder. In deze kelder bevinden zich drie houten en één loden kist. De houten kisten behoren toe aan Leopoldus Josephus Antonius de la Court en zijn echtgenote Julia Maria Clara Half-Wassenaer van Onsenoort. Het is niet bekend aan wie de derde houten kist toebehoort. De loden kist bevat het stoffelijk overschot van Julia Maria Josepha Clara Ghislena de la Court (1873-1890), de dochter van Joseph de la Court. Foto’s van de kisten in de grafkelder zijn in 1991 gemaakt, toen de grafkelder door Aannemingsbedrijf Nico de Bont werd gerestaureerd. In 2006 werd de grafkelder opnieuw geopend voor reparatie.

Bart Beaard