Expositie over het graven van de Bergsche Maas in de bibliotheek van Drunen

Vanaf 5 januari tot 26 januari a.s. organiseert de heemkundekring Onsenoort in samenwerking met de bibliotheken in Heusden een expositie over het graven van de Bergsche Maas. Deze expositie is  te zien in de bibliotheek van Drunen tijdens de openingstijden van de bibliotheek.

De expositie vertelt het verhaal over het waarom de Bergsche Maas is gegraven en welke technieken zijn toegepast om zo’n breed en lang kanaal te graven in die tijd (1888-1904). De aanleiding was dat het rivierengebied in de 18e en 19e eeuw herhaaldelijk werd getroffen door zware overstromingen, als gevolg van kruiend ijs en dijkdoorbraken.

Zware overstromingen troffen grote delen van het rivierengebied, met als dramatisch dieptepunt de dijkdoorbraak bij Nieuwkuijk in de nacht van 29 op 30 december 1880. Hierbij vielen twee doden, verdronk veel vee en stond het land van Heusden en Altena vanaf Nieuwkuijk tot aan Werkendam wekenlang onder water. ​Hoewel er veel oplossingen op papier waren gepresenteerd om deze overstromingen te voorkomen was de “Ramp van Nieuwkuijk” een belangrijke aanleiding om tot een definitieve oplossing te komen. Daarom nam de regering op 26 januari 1883 een belangrijk besluit, de Maasmondwet werd aangenomen.

Een grootschalig rivierverbeteringsproject dat Maas en Waal definitief moest scheiden en een veilige afvoer van water naar zee moest garanderen. Het plan, uitgewerkt door ir. Cornelis Lely, bouwde voort op eerdere studies van onder anderen baron Krayenhoff uit 1823.​ Tussen 1888 en 1904 werd de Bergsche Maas gegraven, een  compleet nieuwe rivier tussen Hedikhuizen en de Amer bij Geertruidenberg. Voor 1888 bestond het gebied uit een netwerk van natuurlijke rivierlopen, kreken en uitgestrekte moerassen en in het westen de Biesbosch.

Dorpen lagen vaak onbeschermd langs de rivier en landbouwgrond had een hoog overstromingsrisico. Na de aanleg van de Bergsche Maas veranderde het landschap ingrijpend. Naast het graven van een nieuwe rivier werden schut‑ en keersluizen, bruggen, gemalen en nieuwe kanalen aangelegd, zoals het Drongelens Kanaal dat het overtollige water uit de omgeving van ’s‑Hertogenbosch afvoert naar de Bergsche Maas. De uitvoering van de werken in het kader van de Maasmondwet en met name de aanleg van de Bergsche Maas vormden in die tijd een mijlpaal in de Nederlandse waterstaatkundige werken.

De expositie laat ook zien dat de Maas tegenwoordig veel meer is dan een afvoerrivier voor water. De rivier is een levensader voor binnenvaart, industrie en landbouw, een bron voor drinkwaterbedrijven en een gebied waar natuur, recreatie en toerisme samenkomen.