Onderzoek: VR-film versterkt passende zorg door zorgprofessionals het patiëntperspectief te laten ervaren

Hoe voelt het om patiënt te zijn in een ziekenhuis? In het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) ervaren zorgprofessionals dat al jaren zelf via een virtual reality-film (VR-film). Nieuw onderzoek laat zien dat deze aanpak werkt: zorgprofessionals voelen zich direct na het bekijken van de film ‘wakker geschud’. Ook weken later hebben zij meer oog voor hoe patiënten zorg ervaren en passen zij hun houding en gedrag aan, met meer aandacht voor de mens achter de patiënt. Dit onderzoek is onlangs gepubliceerd in Medical Teacher.

In het JBZ staan gezondheidswelzijn en passende zorg centraal: zorg die aansluit bij wat voor een patiënt belangrijk is. Dat vraagt om luisteren, aandacht en het vermogen om je te verplaatsen in de ander. In de dagelijkse praktijk kan dat soms onder druk komen te staan door tijd en werkdruk. Juist daarom is het waardevol om stil te staan bij hoe zorg wordt ervaren.

De VR-film maakt dat mogelijk. In het JBZ werd als eerste ziekenhuis in Nederland een VR-film ontwikkeld die al jarenlang wordt ingezet. In de film ervaren zorgprofessionals een ziekenhuisbezoek en -opname letterlijk door de ogen van een patiënt. Wat doet het met je als je moet wachten of onzeker bent over wat er gaat gebeuren?

Onderzoek: ‘wakker geschud’
Negentien zorgprofessionals bekeken de VR-film in het kader van het onderzoek. Zij werden direct na afloop en enkele weken later geïnterviewd. De film laat een fictieve, maar realistische patiëntervaring zien van een opname op de Spoedeisende Hulp en een bezoek aan de polikliniek.

Onderzoeker en promovendus aan de Universiteit Utrecht David Engelhard: “Zorgprofessionals benoemden hoe het voelt wanneer er óver je wordt gesproken in plaats van mét je, of wanneer oogcontact ontbreekt en gesprekken gehaast verlopen. De VR-ervaring maakt dat heel tastbaar.” De VR-ervaring gaf zorgprofessionals ook inzicht in de onzekerheid en spanning die patiënt-zijn kan oproepen. “Dat maakt duidelijk hoe belangrijk vertrouwen is,” zegt Engelhard.

Van inzicht naar ander gedrag
De VR-film maakte deelnemers bewuster van drie kernpunten in de arts-patiëntrelatie: aandacht, een mensgerichte benadering en het opbouwen van vertrouwen. Die inzichten vertaalden zich naar concreet gedrag, zoals vaker oogcontact maken, naast een patiënt gaan zitten en rustiger uitleg geven.

Ervaringsgericht leren
Het onderzoek laat zien hoe krachtig leren door eigen ervaring kan zijn. De VR-film blijkt vooral waardevol voor jonge, minder ervaren zorgprofessionals die zelf – of in hun directe omgeving – nog geen patiëntervaring hebben gehad. Tegelijkertijd hielp de VR-ervaring ook meer ervaren collega’s om opnieuw stil te staan bij wat het betekent om patiënt te zijn.

‘Toen werd je zelf ziek’
De VR-film die centraal staat in het onderzoek is ontwikkeld binnen het programma Toen werd je zelf ziek, een initiatief van internist-infectioloog Marjan van Apeldoorn en unithoofd Ankie van den Broek. Dit is een ervaringsleerprogramma waarin zorgprofessionals leren aan de hand van eigen ervaringen als patiënt, of door het nabootsen van een patiëntervaring, bijvoorbeeld met behulp van een VR-film. 

“Ik heb als patiënt ervaren dat de essentie van goede zorg zich vaak buiten protocollen afspeelt,” vertelt Marjan van Apeldoorn. “Het gaat over aansluiten, luisteren en het verschil durven maken. De VR-sessies maken dat voelbaar. Het is waardevol dat onderzoek nu bevestigt dat dit effect niet alleen direct merkbaar is, maar 

Bron: JBZ