Historisch Heusden: Koningin Wilhelmina opende de Nieuwe Maasmond

Nico de Bonth

Een nieuwe Aflevering van Historisch Heusden geschreven door Bart Beaard en deze keer gaat het in deel 238 van Historisch Heusden over Koningin Wilhelmina opende de Nieuwe Maasmond. Hr. Ms. Koningin Wilhelmina, vergezeld door haar gemaal Prins Hendrik, verrichtte op donderdag 18 augustus 1904 de openingceremonie van de Nieuwen Maasmond.

De Maas stroomde niet langer bij Loevestein in de Waal, maar werd bij Well afgedamd en mondde nu uit in het Hollands Diep, ten westen van Geertruidenberg. De scheiding van Maas en Waal was dringend gewenst, daar beide rivieren elkaar niet verdroegen. De Waal, die het Rijnwater afvoerde, was een Alpenrivier. Haar waterstand steeg in het voorjaar door het smelten van de sneeuw op de gletsjers. De Maas daarentegen had een waterstand, die onderhevig was aan de regenval in haar stroomgebied en kon bij hevige regenval snel rijzen. De waterstanden in de Waal en in de Maas waren dus vaak verschillend, omdat de oorzaken van het stijgen en dalen van het rivierpeil voor beiden verschillend waren. Dit verschil in waterstanden had nadelige gevolgen zolang beide rivieren met elkaar in open verbinding stonden. De Wet voor de Nieuwe Maasmond was 26 januari 1883 aangenomen en hield in: graven van de Bergsche Maas, afdammen van de Maas bij Well, bevaarbaar maken van het Heusdens Kanaal, Heusdense en Eilandse brug, sluis bij Andel en de Afwateringskanalen.

Naar Heusden
Het vorstelijk echtpaar was al op woensdagmiddag in ’s-Hertogenbosch aangekomen voor een driedaags bezoek aan Noord-Brabant. Zij hadden hun intrek genomen in het Gouvernementshuis in de Verwerstraat, nu het Noord-Brabants Museum. Dit was ook de woning van mr. baron Arthur van Voorst tot Voorst, destijds Commissaris van de Koningin. Nadat donderdagochtend veel Bosschenaren aan het koninklijk echtpaar een aubade hadden gebracht, startte hun tocht met een rijtuig naar Heusden. Die dag werd geteisterd door harde windvlagen en hevige regenbuien, zo nu en dan ook enkele droge momenten. De tocht ging door Deuteren, Vlijmen, Nieuwkuijk, Drunen, Elshout en Oudheusden naar Heusden. In elk dorp stonden erepoorten, versierde kolommen, wapperde vlaggen en overal langs de route was er versiering. Maar door de zware regenval van de voorgaande nacht was er wel veel verregend. In elk dorp vond een ontvangst plaats door de burgemeester met het organiserende comité. Er waren steeds veel dorpsbewoners aanwezig. Vooral veel kinderen die wuifden met hun vaantjes boven de oranjepetten, veelal met de tekst ‘Ik – bemin – U’. In elke plaats kreeg de Koningin bloemen aangeboden door een dochter van de burgemeester of wethouder.

Foto Links:Het vertrek van het stoomschip ‘Krayenhoff’ met het Koninklijk Echtpaar bij de aanlegsteiger van de Prins Hendrikkade. Collectie Nico de Bonth.
Foo Midden: De aankomst van het Koninklijk Echtpaar bij de Oudheusdensepoort, waar een erepoort geplaatst was. Collectie: Nico de Bonth.
Foto Rechts: Als blijvende herinnering werd op 9 juli 1907 de hardstenen gedenkplaat met vergulde letters en cijfers geplaatst tegen de achtermuur van de Visbank. Foto Ad Hartjes.

Ontvangst in Heusden
In Heusden was er een grootse ontvangst. Bij de Oudheusdensepoort en op de Botermarkt waren erepoorten geplaatst met het opschrift ‘HULDE AAN HET KONINKLIJK ECHTPAAR’ met daarboven de Koninklijke Kroon. De ontvangst op het stadhuis begon met het voorstellen van de raadsleden, de kantonrechter en de griffier. Burgemeester Honcoop voerde vervolgens het woord. Hij heette het Koninklijk echtpaar welkom en gaf een toelichting op de noodzaak van de verlegging van de Maasmond. Aansluitend gingen de genodigden te voet via de Vismarkt naar de versierde aanlegsteiger aan de Prins Hendrikkade, nu Stadshaven. Daar wachtte ‘een volk van ruim vierhonderd mannen van den aannemer der werken tot opening van den Maasmond’. P.A. Bos, één van de oudste werklieden, bood aan de vorstin de spade aan waarmee de dam bij Heusden was doorgestoken en waar het eerste Maaswater naar de Nieuwe Rivier stroomde.

De opening van de Nieuwe Rivier
Aansluitend ging Hare Majesteit en haar gevolg aan boord van het stoomschip „Krayenhoff”. De „Krayenhoff” was de directieboot van Rijkswaterstaat en de naam was een verwijzing naar waterbouwkundige Cornelis Krayenhoff (1758-1840), die al in 1823 een ontwerp had gemaakt voor de scheiding van Maas en Waal. Het was de wens van de Koningin om op deze raderboot de vaartocht van Heusden naar Andel te maken. De „Krayenhoff” was voor deze gelegenheid geheel wit geverfd en afgezet met goud. De raderkasten prijkten met de Koninklijke Kroon en op het achterschip was het wapen van Nederland aangebracht. Aan boord van de „Krayenhoff” bevonden zich ook de Minister van Waterstaat en vele Waterstaatsautoriteiten. Het schip stoomde de Nieuwe Rivier op, tot even beneden het begin van het Heusdensche Kanaal. Met zijn boeg voer de „Krayenhoff” door een met vlaggen versierde ijzerdraad, die daar gespannen was tussen twee bevlagde baggermolens. Trompetten schalden, kanonschoten rolden, want Koningin Wilhelmina had nu de Nieuwe Rivier geopend.

Gedenksteen
De boot voer daarna naar de Wilhelminasluis bij Andel voor de onthulling van een gedenksteen. De “Krayenhoff werd gevolgd door een vloot stoomboten met vele autoriteiten. Langs de waterkant was er een lange file overvolle vaartuigen met bewoners van aanliggende dorpen. Bij de gedenksteen was voor de genodigden een tribune gebouwd. De Koningin sprak over de vele dijkdoorbraken en overstromingen in Noord-Brabant en Gelderland. Ook over de initiatieven van haar overgrootvader Koning Willem I (ook wel kanalenkoning genoemd) op het gebied van rivierverbetering en kanaalaanleg.

De Minister van Waterstaat hield een rede met een overzicht van de voorbereiding en de uitvoering van het omvangrijke waterstaatswerk. Terwijl de Andelse fanfare volop speelde liet de Koningin het omhulsel van de gedenksteen vallen, waardoor het opschrift in vergulde letters zichtbaar werd:

‘18 AUGUSTUS 1904 IS DEZE STEEN ONTHULD DOOR HARE MAJESTEIT KONINGIN WILHELMINA IN TEGENWOORDIGHEID VAN ZIJNE KONINKLIJKE HOOGHEID DEN PRINS DER NEDERLANDEN HERTOG VAN MECKLENBURG TER GEDENKING VAN DE SCHEIDING VAN MAAS EN WAAL’

De steen is één stuik graniet en heeft een hoogte van 4,25 meter, een breedte van 2,4 en een dikte van1,0.

Naar ‘s-Hertogenbosch
Daarna werd met de boot teruggevaren over het Heusdensch Kanaal, de Maas en de Dieze, door de schutsluis bij Engelen, naar ’s-Hertogenbosch. Bij de terugtocht stonden op de dijken en op de uiterwaarden velen te juichen en te zwaaien. Op meerdere plaatsen voer een versierde sloep met dorpelingen naar de “Krayenhoff”, die dan even stopte en de gelegenheid gaf een boeket bloemen aan de Koningin aan te bieden. Als afsluiting van een drukke dag nam het vorstenpaar weer haar intrek in het Gouvernementshuis voor de voorzetting hun programma.

Bart Beaard